کار بالاتر از ارتفاع شانه

(تاریخ مستندسازی – ۲۰۲۳)

این حدود آستانه (TLVs)، شرایط فیزیکی محیط کار را برای کار دستیِ فشرده که در ارتفاع شانه یا بالاتر از آن انجام می‌شود توصیه می‌کند و باور بر این است که بیشتر کارگران می‌توانند روزانه و به صورت مکرر در معرض این شرایط کاری قرار گیرند بدون آنکه دچار خستگی یا اختلالات مربوط به شانه شوند. البته برخی عوامل خطر فردی و سازمانی نیز ممکن است بر احتمال بروز اختلالات شانه در افراد تأثیرگذار باشند.

این حدود آستانه (TLVs) بر اساس موقعیت دست نسبت به شانه هنگام اعمال نیرو به سمت جلو یا بالا تعیین شده‌اند. موقعیت دست نسبت به شانه در جهت سه محور اندازه‌گیری می‌شود: عمودی (بالایی)، قدامی (جلو)، و میانی-جانبی (کناری) (شکل ۱). نقطه اندازه‌گیری در ناحیه شانه در زائده آکرومیون (نقطه برجسته استخوانی در قسمت قدامی بالای شانه) قرار دارد. نقطه اندازه‌گیری در دست نیز در مرکز کف دست در مفصل بند انگشت (مفصل کارپومتاکارپال) انگشت میانی واقع شده است. در این اندازه‌گیری، مچ دست در پوسچر خنثی فرض شده است.

حدود آستانه (TLVs) برای نیروی هل دادن به سمت جلو با یک دست (بر حسب کیلوگرم) برای موقعیت‌های مختلف دست نسبت به شانه در جهت میانی-جانبی (ML) ارائه شده است (جدول ۱). هر سلول نشان‌دهنده حد نیروی هل دادن (فشار)، به سمت جلو، برای یک بار اعمال نیرو است که بر اساس موقعیت دست نسبت به شانه (شکل ۱) تعیین می‌شود. حدود آستانه (TLVs) برای نیروی هل دادن (فشار) به سمت بالا با یک دست (بر حسب کیلوگرم) در جدول ۲ ارائه شده است.

این حدود مواجهه بر اساس مطالعات اپیدمیولوژیک، روان‌فیزیکی، فیزیولوژیک و بیومکانیک تعیین شده‌اند و مقادیر به گونه‌ای انتخاب شده‌اند که ۷۵٪ از زنان و ۹۵٪ از مردان بتوانند این وظایف را به صورت ایمن انجام دهند. شایان ذکر است که تعیین حدود آستانه (TLVs) که بتواند از همه کارگران در همه شرایط محافظت کند، امکان‌پذیر نیست.

موقعیت-دست

شکل ۱. موقعیت دست نسبت به شانه. در این شکل، موقعیت دست در فاصله ۳۰ سانتیمتری عمودی، ۴۰ سانتیمتری قدامی و ۲۰ سانتیمتری جانبی (ML=میانی-جانبی) نسبت به شانه قرار دارد.

جدول ۱. حدود آستانه برای کار بالاتر از ارتفاع شانه
		ML = -۲۰ cm					ML = ۰ cm					ML = +۲۰ cm					ML = +۴۰ cm
	قدامی >	۱۰	۲۰	۳۰	۴۰	۵۰	۱۰	۲۰	۳۰	۴۰	۵۰	۱۰	۲۰	۳۰	۴۰	۵۰	۱۰	۲۰	۳۰
عمودی	۵۰	۰					۰	۰				۰
	۴۰	۳	۴	۵			۲	۳	۵			۲	۳	۴
	۳۰	۶	۷	۸	۹		۵	۷	۸	۹		۶	۶	۷	۷		۴	۴
	۲۰	۶	۷	۸	۱۰		۷	۷	۸	۱۰	۱۳	۶	۷	۷	۹		۵	۵	۶
	۱۰	۵	۶	۸	۱۰	۱۴		۸	۱۰	۱۲	۱۴	۶	۷	۸	۹	۱۲	۵	۵	۵
	۰	۴	۷	۹	۱۱	۱۵		۸	۱۰	۱۱	۱۲	۶	۸	۹	۱۱	۱۴	۶	۵	۵
مقادیر مجاز مواجهه (TLV) برای نیروی فشار دست به سمت جلو با یک دست (بر حسب کیلوگرم) بر اساس موقعیت دست (بر حسب سانتیمتر) نسبت به شانه. عمودی = ارتفاع دست از شانه؛ قدامی = فاصله جلوی شانه؛ ML = فاصله داخلی (−) / خارجی (+) به سمت مرکز صفحه میانی بدن یا دور از مرکز. سلولهای خاکستری نشاندهنده موقعیتهای دستی هستند که توسط یک زن بالغ با صدک پنجاهم قابل دستیابی نیستند.

جدول ۲. حدود آستانه برای کار بالاتر از ارتفاع شانه
		ML = -۲۰ cm					ML = ۰ cm					ML = +۲۰ cm					ML = +۴۰ cm
	قدامی >	۱۰	۲۰	۳۰	۴۰	۵۰	۱۰	۲۰	۳۰	۴۰	۵۰	۱۰	۲۰	۳۰	۴۰	۵۰	۱۰	۲۰	۳۰
عمودی	۵۰	۰					۰	۰				۰
	۴۰	۴	۴	۳			۲	۴	۴			۵	۵	۴
	۳۰	۶	۶	۵	۵		۵	۷	۷	۶		۸	۹	۷	۶		۶	۵
	۲۰	۶	۶	۵	۵		۷	۷	۶	۵	۶	۷	۸	۶	۵		۷	۶	۵
	۱۰	۷	۶	۵	۵	۷		۷	۶	۵	۵	۶	۷	۶	۴	۵	۶	۵	۴
	۰	۷	۷	۶	۶	۷		۸	۷	۵	۵	۷	۷	۶	۵	۵	۶	۵	۴
نیروی فشار دست به سمت بالا با یک دست بر اساس موقعیت دست (سانتی‌متر) نسبت به شانه. عمودی = ارتفاع دست از شانه؛ قدامی = فاصله جلوی شانه؛ ML = فاصله داخلی (−) / خارجی (+) به سمت مرکز صفحه میانی بدن یا دور از مرکز. سلول‌های خاکستری نشان‌دهنده موقعیت‌های دستی هستند که توسط یک زن بالغ با صدک پنجاهم قابل دستیابی نیستند.

اگر کار هل (فشار) دادن بالاتر از ارتفاع شانه به صورت مکرر انجام شود، ممکن است خستگی شانه رخ دهد که خطر آسیب را افزایش می‌دهد. برای وظایف تکراری، باید حدود آستانه (TLV) با اعمال ضریب کاهشی با استفاده از حد آستانه (TLV) یا حد مجاز مواجهه خستگی موضعی اندام فوقانی و چرخه کاری تخمینی، کاهش یابد ^(۱).

اگر نیروی اعمال شده توسط دست بیش از حد آستانه (TLV) یا حد مجاز مواجهه باشد، باید از اقدامات کنترلی مناسب برای کاهش خطر آسیب شانه استفاده شود که شامل:

کاهش ارتفاع دست بالاتر از شانه

کاهش فاصله دسترسی به سمت جلو

کاهش مدت زمان اعمال نیرو توسط دست

و/یا کاهش نیروی لازم برای تکمیل وظیفه

این حد آستانه (TLV) یا حد مجاز مواجهه، سایر وظایف دستی جابجایی مواد که ممکن است منجر به خستگی یا آسیب شانه شوند را در نظر نمی‌گیرد، مانند هل (فشار) دادن یا کشیدن در زیر ارتفاع شانه، یا بلند کردن و حمل کردن. اگر چنین وظایفی در ترکیب با کار بالاتر از شانه انجام شوند، ممکن است کاهش بیشتری در محدوده نیرو لازم باشد. علاوه بر این، این حدود آستانه (TLVs)، آسیب‌های احتمالی به مچ دست، آرنج یا کمر را در نظر نمی‌گیرد.

در صورت وجود شرایط کاری زیر، باید از قضاوت حرفه‌ای برای کاهش محدوده نیرو به مقادیر کمتر از مقدار توصیه شده در حد آستانه (TLV) یا حد مجاز مواجهه استفاده شود:

اگر هل دادن یا کشیدن مکرر برای مدت طولانی‌تر از یک شیفت کاری ۸ ساعته انجام شود.

اگر شغل مستلزم انجام سایر وظایف هل دادن، کشیدن، بلند کردن یا حمل کردن باشد.

در شرایط گرمایی و رطوبتی بالا (رجوع به حدود آستانه استرس و استرین گرمایی).

دستورالعمل برای کاربران

۱. مستندات مربوط به کار در سطح بالاتر از شانه را مطالعه کنید تا مبانی تعیین این حدود آستانه (TLVs) و محدودیت‌های آن را درک نمایید.
۲. موقعیت دست نسبت به شانه و جهت نیروی اعمال شده (فقط به سمت جلو و بالا) را در حین انجام کار هل (فشار) دادن مشخص کنید.
۳. از جداول حد آستانه (TLV) یا حد مجاز مواجهه برای تعیین حداکثر نیروی دست توصیه شده برای انجام وظیفه استفاده نمایید.
۴. برای وظایف تکراری در سطح بالاتر از شانه، حد آستانه خستگی موضعی اندام فوقانی را نیز اعمال کنید تا نیروی اعمال شده بیشتر محدود شود.
۵. حداکثر نیروی اعمال شده توسط دست‌ها در حین کار هل (فشار) دادن را با استفاده از صفحه نیرو یا مبدل‌های نیرو اندازه‌گیری کنید، یا نیروی دست اعمال شده را بر اساس جرم ابزار مورد استفاده و نیروی توصیه شده برای عملکرد صحیح ابزار تخمین بزنید.

منبع

American Conference of Governmental Industrial Hygienists. Upper limb localized fatigue. In: 2022 TLVs and BEIs: Based on the documentation of the threshold limit values for chemical substances and physical agents and biological exposure indices. Cincinnati (OH): ACGIH; 2022. p. 204-208.